De schoonheid van de vissenkieuw

Iedere zaterdag is ze te vinden op de markt om vissenkoppen in te kopen. De spijt steekt zo nu en dan de kop op vanwege het soms viezige klusje, maar ze houdt altijd het eindproduct in gedachten. Mandy den Elzen ontmoette ik in de tijd dat ze koeienmagen prepareerde en die tijd ligt allerminst achter haar. Haar verkenning van het magenstelsel van de koe is nu te zien in de expositie The Beauty of the Beast in kasteel d’ Ursel.

Haar roodgetinte woonkamer voelt nog steeds als die wonderbaarlijke ‘wunderkammer’ met allerlei dierlijke curiositeiten, een waar feest voor het oog. Eenmaal aan de thee, vraagt ze zich af of ze nog nieuwe dingen kan vertellen over haar werk. Aangezien ik daarvan overtuigd ben, vraag ik haar naar de behoorlijk nieuwe richting die ze is ingeslagen: het prepareren van vissen. Den Elzen brandt los over het prepareerproces van de kieuw, geen eenvoudige of schone klus blijkt. Een kieuw van een tonijn op een lange staaf dient als voorbeeld voor een lesje biologie. “Dit zijn de tanden, een soort naadjes of weerhaakjes.” Het voelt als een ruw en plakkerig oppervlak. “Als de bek opengaat, gaat die als een waaier uit elkaar, spoelt er water doorheen en wordt alles gefilterd: viezigheid en vaak parasieten.”

Ook vissenmagen ondergaan nu een prepareerproces. Na Art Rotterdam is haar nieuw gekozen pad ook de richting voor volgende exposities. “Met het ontleden van vissen zag ik elke keer de maag, een interessante structuur.” Als kleine ballonnetjes zijn ze op haar tafel uitgestald. “Dit is de maag van een tonijn, en deze is van een forel. Zoetwatervissen hebben meer een hoekige maag en roofvissen een meer ovale, langgerekte maag. Ze zijn allemaal verschillend en gevormd omwille van de functie en het voedingspatroon.” Den Elzen is vooral druk met het experimenteren met conserveringstechnieken, een geheim onderzoeksproces waarin het basisprincipe hetzelfde is, maar wat toch elke keer om nieuwe toepassingen vraagt. “Vissen zijn vet en fragiel, dus dat vraagt telkens om precieze toepassing van vloeistoffen.” Lachend: “Het gaat vooral mis, maar ik weet dat het tijd kost het experiment te laten slagen.”

Het is wennen met scalpel en pincet te werk te gaan. Het is kwetsbaar  materiaal en secuur werk.

Na de thee betreden we haar werkplaats, waar ze schoonmaakt, prepareert, experimenteert en de verschillende organen uitgestald zijn. Met daar middenin de bittere noodzaak in het werkpoces die ze onlangs aanschafte: een wandvullende wastafel met alles erop en eraan. Is ze dag in dag uit met die vissen in de weer? Als vanzelfsprekend: “Ja.” Een korte pijnzing: “Tenzij er een afspraak staat natuurlijk.” In plastic vaten schemeren in verschillende vloeistoffen vissenresten door. “Na een tijdje ga ik de effecten bekijken. Het is gemakkelijker dan koeienmagen prepareren. Kleiner en handzamer, maar ik ben weer geen chirurg. Het is wennen met scalpel en pincet te werk te gaan. Het is kwetsbaar materiaal en secuur werk.”

 

‘De exploratie van het magenstelsel van een koe’ in kasteel d’Ursel

 

In de toekomst ziet Den Elzen zich nog zoveel mogelijk conserveren en categoriseren. En dan verschillende installaties met verschillende dieren. Per dier een serie organen. Waarom? Het zit ‘m allemaal in de schoonheid. „Het is toch waanzinnig dat een orgaan er zo fraai uit kan zien. Na de preparatie komt die prachtige structuur en vorm tot wasdom. Het zijn unieke verschijningingsvormen en elke uitkomst is eerbetoon aan de natuur.”